Luyện thi

HỒNG HÀ NỮ SĨ – MỘT TAM GƯƠNG SÁNG VỂ LÒNG TRUNG HẬU, ĐẢM ĐANG

ĐOÀN THỊ ĐIỂM (1705-1748) BIỆT HIỆU HỔNG HÀ nữ sĩ (Hồng Hà là ráng đỏ chiều hôm chó không phải là tên con sông đỏ nặng phù sa bên thành Thăng Long).

>>Ôn tập kiến thức Violympic

Bà là tác giả của bản dịch Chinh phụ ngâm khúc bất hủ và sách Truyền kỳ tân phả chuyên chép truyện dân gian.

Thân phụ bà là Đoàn Doãn Nghi quê ở thôn Trung Phú, tục gọi làng Giữa, xã Giai Phạm, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Mẹ bà là con gái bá tước họ Vũ ở phường Hà Khẩư, nay là khu vực Hàng Buồm, Hà Nội.

Từ nhỏ Đoàn Thị Điểm đã nổi tiếng hay chữ và có tài đối đáp. Kho tàng truyện dân gian Thăng Long còn để lại nhiều mẩu giai thoại chứng tỏ tài đối đáp thông minh, hóm hỉnh của bà qua các cuộc tiếp xúc với sứ Tầu, với Trạng Quỳnh, với danh sĩ Đặng Trần Côn, tiến sĩ Nhữ Đình Toản, tiến sĩ Nguyễn Công Thái…

Do vậy, dân gian xứ Đông và Kẻ Chợ đã tôn bà là Trạng – thưòng gọi bà là Trạng Giữa. (Đàn bà mà cũng được tôn là Trạng thì có lẽ đây là trường hợp có một không hai).

>>Tin tức tuyển sinh

 

Đoàn Thị Điểm chẳng những là người có văn tài mà còn là người “dung sắc kiều lệ, cử chỉ đoan trang, lòi nói văn hoa, hành vi lịch thiệp”, nên tiếng đồn dậy khắp kinh thành và các trấn. Bà cũng là ngươi nội trố tài hoa, từ việc thêu thùa vá may đến việc bếp núc đều khéo léo. Người ta kháo rằng khi Đoàn Thị Điểm giúp anh trai tiếp khách, tuy “dâng rau muối mà hơn cả chân tu”. Do đó, chẩng mấy ngày không có khách dập dìu mượn cỏ đến thăm ông anh nhưng để “nhòm ngó người đẹp”. Những “phong lưu công tử” có, “tao nhân mặc khách” có, mà vẫn chưa có đám nào lọt mắt xanh Đoàn Thị Điểm.

Đoàn Thị Điểm là người phụ nữ nhiều tài năng, nhưng cuộc đời khá gian truân. Năm 25 tuổi cha mất, bà ở vói mẹ và anh, làm nghề dạy học để nuôi mẹ đỡ anh. Được ít lâu, anh lại mất, bỏ lại đàn con nhỏ, bà phải vừa dạy học vừa làm thuốc để nuôi mẹ, và giúp chị dâu nuôi dạy các cháu. Học trò theo học khá đông, nhiều người thành đạt, trong số đó có Đào Duy Doãn đỗ Tiến sĩ và có tài văn chương; ngay cháu gái bà là Đoàn Lệnh Khương do bà trực tiếp dạy bảo, sau cũng trở thành một nữ sĩ có tên tuổi ở kinh kỳ.

Tài thế, sắc thế, mà đưòng duyên phận của Đoàn Thị Điểm lại rất muộn mằn, gần 40 tuổi bà mối lấy chồng, mà lại làm vợ kê một người đã hai lần góa vợ, và hơn bà 10 tuổi.

Số là bấy giò ở làng Phúc Xá tức làng Sù bên Hồ Tây, có tiến sĩ Nguyễn Kiều làm Thị lang trong triều được cử đi sứ phương Bắc, trưóc lúc lên đường ông Kiều đã gửi liên tiếp hai phong thư đến ngỏ lòi cầu hôn VỚI bà Điếm. Vốn đã biết tiếng văn chương ông Kiều, lại thương cảnh góa bụa không người chăm sóc mẹ già, con dại của ông, Đoàn Thị Điểm đã nhận lòi. Hai người ăn ở với nhau được một tháng thì ông Kiều rong ruổi sang đất Bắc, ba năm sau mới trỏ lại quê hương.

Trong những tháng năm đằng đẵng ấy, bà đã một thân nuôi già, dạy trẻ, lo toan biết bao công việc nhọc nhằn, vất vả của cả nhà chồng lẫn nhà mình. Chính trong thòi điểm này, bà đã dịch Khúc ngâm chinh phụ từ thơ chữ Hán của danh sĩ Đặng Trần Côn với tất cả tâm hồn và nỗi lòng riêng. Nhiều câu nhiều đoạn trong tác phẩm cũng là những trường đoạn, những cảnh ngộ mà bà đang hứng chịu:

Nay một thân nuôi già dạy trẻ,

Nỗi quan hoài mang mẽ xiết bao…

Rồi còn bao nhiêu cảnh, bao nhiêu tình của nàng chinh phụ, sao mà giống với tâm tình của ngưòi dịch thơ đến thế. Vì vậy mà Khúc ngâm chinh phụ hầu như đã được tái tạo lại chứ không chỉ là bản dịch đơn thuần.

Ba năm đi sứ hoàn thành, ông Kiều về. Vợ chồng có dịp sum họp, tưởng đâu mãi mãi sông hạnh phúc bên chồng đê làm đôi bạn văn chương:

Liên ngẫm đối ấm đòi phen,

Cùng chàng lại kết mối duyên đến già.

Nhưng trớ trêu thay hồng nhan bạc mệnh! Cũng lại đúng ba năm thì ông Kiều vào làm Trấn thủ xứ Nghệ, bà theo chồng đi, lâm bệnh ở dọc đường rồi chết.

“Ráng chiểu đỏ” mới ửng hồng rồi vội tắt! Đóa phù du sớm nở tối tàn! Người ta bảo tên hiệu của bà có cái gì như một định mệnh. Những ngày bà sống với chồng quá ngắn ngủi, tuy nhiên đó là những ngày thật sự hạnh phúc, thật sự đầm ấm. Ong Kiểu thành đạt sớm – 21 tuổi đỗ Tiến sĩ, nên có phần tự phụ. Đoàn Thị Điểm đã khéo bày những cuộc thi thơ, rồi qua đó phê bình lôi văn cử nghiệp khuôn sáo để uốn nắn cho chồng. Ồng Kiều cũng nhận thấy văn mình kém văn vợ, nên đã tỉnh ngộ dần. Quan hệ vợ chồng giữa hai người được dư luận đương thời truyền tụng như một câu chuyện đẹp.

Đoàn Thị Điểm là một nữ sĩ đã làm vẻ vang cho nền thơ ca tiếng Việt, đồng thòi cũng là một tấm gương sáng về người phụ nữ trung hậu, đảm đang, về người vợ hiền dâu thảo.

Ngày nay tại vùng đất dâu tằm Sù Gạ, bên nguồn đào Nhật Tân ánh hồng, mộ bà Điểm vẫn còn ỏ xứ cổng Đồng, cách mộ ông Nghè Kiều không xa.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *